Rydych chi’n mynd i mewn i’r safle trwy’r Bwa Mynedfa (1) trawiadol. Fe’i defnyddiwyd ar gyfer gorymdeithiau seremonïol i’r Eglwys Gadeiriol ac oddi yno. Ar un adeg roedd ganddi ddrysau trwm a phorthcwlis ar gyfer amddiffyn. Mae’r drysau presennol yn rhai Fictoraidd.
Mae Tŷ’r Porth (2) yn adeiledd amddiffynnol sy’n wynebu’r farchnad (The Green bellach). Mae ganddo 2 dŵr gyda sawl ystafell. Y tu mewn mae drws y Carchar. Mae’r grisiau allanol i fyny ato a’i lawr ar goll. Islaw roedd islawr a gellid mynd iddo trwy lawr y carchar (mae grisiau a welwch yn gymharol fodern).
Ar ochr arall y bwa mae’r Warchodfa (3). Mae ganddi ffenestri cul amddiffynnol. Mae ei hislawr bellach wedi’i llenwi.
Wrth ymyl y warchodfa, gellir gweld grisiau troellog mewn tyred sgwâr (4). Arweiniodd y rhain at ystafell ar y llawr cyntaf yn rhychwantu’r bwa’r fynedfa a dau dŵr Tŷ’r Porth. Roedd y grisiau hefyd yn arwain at un o’r llwybrau cerdded o gwmpas copaon waliau’r palas.
Pe baech yn sefyll y tu mewn i gornel ogledd-ddwyreiniol waliau’r palas (5), byddai’r Neuadd Fawr wedi bod uwch eich pen. Defnyddiwyd yr ystafell fawreddog hon ar un adeg ar gyfer derbyn gwesteion ac i fwyta. Mae lefel y ddaear heddiw uwchben lle byddai seler y Neuadd wedi bod. Mae bwâu isel i’w gweld sy’n perthyn i’w ffenestri. Dros amser mae uchder y ddaear wedi ei newid.
Yn 2026, daeth archeolegwyr o hyd i ddyddodyn yn llosgi yng ngardd gefn Well Cottage ar lefel llawr y seler. Mae hyn yn awgrymu bod y Neuadd Fawr wedi’i llosgi yn yr oesoedd canol, yn ôl pob tebyg yn ystod gwrthryfel Owain Glyndŵr (1400 – 1415).
Mae gan y wal ddeheuol dŵr ar y naill ben a’r llall (6), pob un gydag ystafelloedd bach a thoiled. Gallwch weld rhai o’r grisiau sy’n arwain at y llawr cyntaf o hyd.
Byddai llawer o’r gofod o fewn waliau’r palas wedi bod ar agor. Mae’n bosib bod adeiladau eraill o fewn y waliau yn darparu ystafelloedd a stablau.
