Roedd yr Ardd Rosod hon yn edrych yn wahanol iawn yn nyddiau cynnar Parc y Rhath pan oedd yn cael ei hadnabod fel Gardd y ‘Myfyrwyr’. Tyfwyd planhigion mewn grwpiau teuluol; gallai un gwely fod wedi cynnwys glaswellt ac un arall magnolias.
Yn ystod yr Ail Ryfel Byd, cafodd y gwelyau eu defnyddio i gynhyrchu bwyd. Ar ddechrau’r 1950au fe’i plannwyd fel gardd rosod am y tro cyntaf. Yn ystod misoedd yr haf daeth yn atyniad poblogaidd iawn ac ym 1960 dewisodd y National Rose Society arddangos rhosod sydd wedi ennill gwobrau yno. Y mis Rhagfyr hwnnw, ymunodd Cyfarwyddwr y Parc, William Nelmes, â’r National Rose Society, a oedd yn bwriadu cynnal treialon rhosod ym Mharc y Rhath ym 1961.
Plannwyd rhosod rhywogaethau yn y borderi hir ar hyd ochrau’r ardd rosod, a chyltifarau yn y gwelyau canolog. Roedd cynllun cymhleth o dros 60 o welyau, gyda 6 gwely allanol yn y pen gogleddol wedi’u neilltuo i’r National Rose Society. Bob blwyddyn plannwyd y 6 hyn gyda rhosod prawf a fyddai’n cael eu harddangos ar gylchdro am 6 blynedd yr un. Erbyn diwedd y 1960au roedd yr ardd rosod yn enwog yn genedlaethol ac roedd pobl o bob cwr o’r DU yn ymweld.
Gofal y 1960au am yr ardd rosod
Roedd gan yr ardd 16 o staff, gan gynnwys Prif Arddwr a 2 Arddwr Ardystiedig y Cyd-gyngor Cenedlaethol. Roedd torri pennau marw, chwynnu ac ymylu’r gwelyau rhosod yn swydd llawn amser i 2 arddwr. Dim ond garddwyr cymwys oedd yn cael tocio’r rhosod.
Ym mis Mawrth, ar ôl tocio, roedd gwrtaith yn cael ei ychwanegu i’r pridd ac roedd staff o rannau eraill yn y parc yn cael eu tynnu i mewn i helpu i fforchio’r holl welyau.
Trwy gydol yr hafau, defnyddiwyd chwistrellwr hunan-yrru mawr i chwistrellu plaladdwyr i amddiffyn y rhosod rhag Pryfed Gleision a Sboncyn y Dail. Ychwanegwyd gwrtaith tail gwymon i bob chwistrell fel porthiant dail.
Byddai planhigion yn y gwelyau oedd yn perfformio’n wael yn cael eu tynnu a’u hail-blannu. Tynnwyd y pridd i ddau ddyfnder rhaw. Ychwanegwyd tail fferm wedi pydru’n dda ac yna byddai’r pridd ffres yn cael ei ychwanegu i ôl-lenwi’r gwely. Yn ddiweddarach, er mwyn arbed llafur a chostau, roedd y pridd yn y gwelyau yn cael ei sterileiddio’n gemegol yn lle hynny.
