Adeiladwyd Tŷ Parc y Rhath ym 1897 fel preswylfa i Uwch-arolygydd y Parc. Trwy gydol y degawdau canlynol, roedd yn gartref i nifer o bobl bwysig ym myd garddwriaeth a pharciau.
Roedd teulu mawreddog Pettigrew Caerdydd yn allweddol wrth ddatblygu parciau’r ddinas, gan ddechrau gydag Andrew Pettigrew, Prif Arddwr i Ardalydd Bute. Datblygodd Andrew dir Castell Caerdydd ar gyfer yr Arglwydd Bute, a ddaeth yn Barc Bute pan roddwyd y castell i bobl Caerdydd ym 1947.
William Wallace Pettigrew oedd mab hynaf Andrew Pettigrew. Dyma’r person cyntaf i fyw yn Nhŷ Parc y Rhath, ynghyd â’i wraig Ruth McConochie. Hyfforddodd fel prentis o dan ei dad ym Mharc Bute a hefyd yng Ngerddi Kew. Fe’i gwnaed yn Brif Arddwr y parciau cyhoeddus ym 1891, ac yn Uwch-arolygydd Parciau ym 1896. Rheolodd ddatblygiad cynnar Parc y Rhath, yn ogystal â sefydlu Deorfa Bysgod y parc. Ysgrifennodd hefyd ganllaw swyddogol i Barc y Rhath a’r planhigion yn yr Ardd Fotaneg, a gyhoeddwyd gan y Western Mail ym 1905.
Gadawodd William Gaerdydd ym 1915 i fod yn Brif Arddwr i Gorfforaeth Manceinion. Cafodd yrfa lwyddiannus iawn a phan wnaeth ymddeol, ysgrifennodd werslyfr arwyddocaol ar reoli parciau.
Symudodd Andrew Alexander Pettigrew i Dŷ Parc y Rhath pan gadawodd ei frawd, William ym 1915. Fel ei frawd, dysgodd gan ei dad fel prentis ym Mharc Bute ac yna cafodd hyfforddiant pellach yng Ngerddi Kew. Fe’i gwnaed yn Brif Swyddog Parciau a Mannau Agored yng Nghaerdydd ym mis Mawrth 1915, wedi ei ddewis o blith mwy na 100 o ymgeiswyr am y swydd.
Roedd yn adnabyddus am ei wybodaeth wyddonol am blanhigion ac fe’i canmolwyd am gasglu casgliad unigryw o goed, planhigion a llwyni ym Mharc y Rhath. Ysgrifennodd hefyd hanes manwl oedd ag ôl ymchwil sylweddol o barciau Caerdydd. Gwasanaethodd Andrew yn y rôl hon am 21 mlynedd tan ei farwolaeth gynnar ym 1936. Cynigiodd ei frawd, William gyflawni ei ddyletswyddau heb dâl nes bod modd recriwtio Prif Swyddog newydd.
Yn ddiweddarach, meddiannwyd Tŷ Parc y Rhath gan William Nelmes yr Hynaf a ddatblygodd Parc Cefn Onn ar gyfer Cyngor Caerdydd yn ogystal â rheoli Parc y Rhath. Fe’i gwnaed yn Brif Swyddog Parciau a Mannau Agored ym 1936, yn 34 oed. Bu’n gweithio o dan Andrew Alexander Pettigrew rhwng 1928 a 1934, gyda chyfrifoldeb am y casgliad botanegol ym Mharc y Rhath.
Cafodd ei olynu gan ei fab, William, a adeiladodd Tŷ Gwydr Parc y Rhath, tŷ planhigion wedi’i gynhesu. Pan fu farw, plannwyd Derwen Hwngaraidd (Quercus frainetto, ‘Coron Hwngari’) er cof amdano ger Tŷ Parc y Rhath.
Gwefan wedi'i gynllunio gan Tȋm y We Cyngor Caerdydd
Polisi Cwcis Polisi PreifatrwyddDatganiad hygyrchedd
