Roedd y safle lle mae’r tŷ gwydr yn sefyll heddiw unwaith yn gartref i 2 adeilad; Tŷ Cactws a Thŷ Blodau Mihangel.
Ym 1905 rhoddwyd casgliad o 500 o blanhigion cactws i’r parc fel rhodd gan Mrs Watson o’r Eglwys Newydd. Adeiladwyd Tŷ Cactus fel ‘tŷ arddangos’ ar gyfer y casgliad ac agorodd i ymwelwyr ym mis Mai 1905.
Adeiladwyd tŷ gwydr 30m o hyd wrth ymyl y tŷ cactws ym 1907. Y gaeaf hwnnw, denodd arddangosfa Blodau Mihangel yn y tŷ gwydr tua 12,000 o ymwelwyr. Daeth hwn yn ddigwyddiad blynyddol poblogaidd ac yn fuan daeth y tŷ gwydr newydd yn adnabyddus fel Y Tŷ Blodau Mihangel.
Roedd Blodau Mihangel yn dal i gael eu harddangos hyd at y 1960au, gyda phlanhigion eraill fel Briallu, Begonia a Poinsetia yn cael eu dangos pan nad oedd Blodau Mihangel yn eu tymor blodeuo. Ar y pryd, roedd gan Barc y Rhath ei blanhigfa ei hun oedd yn cynnal a chyflenwi’r planhigion ar gyfer yr arddangosfeydd hyn. Cynhaliwyd yr arddangosfa Blodau Mihangel olaf tua 1968.
Ar ddechrau’r 1970au, dyrannodd y Pwyllgor Parciau tua £20,000 ar gyfer adeiladu tŷ gwydr ar safle’r tai Cactws a Blodau Mihangel. Credir i’r tŷ gwydr gael ei agor ym 1975, gyda thâl mynediad o 5c i’r cyhoedd.
Dyluniwyd y tŷ gwydr, a elwir hefyd y ‘Tŷ Trofannol’ fel tŷ gwydr tymherus, gyda thymheredd dros nos yn y gaeaf yn cael ei gynnal ar 12 gradd Celsius. Roedd wedi’i dirlunio’n llawn, gyda phwll mawr a rhaeadr. Plannwyd planhigion egsotig a ddarparwyd gan Blanhigfa’r Castell i greu tirwedd ffrwythlon.
Ym 1988, disodlwyd llawer o wydr gwreiddiol y tŷ gwydr gyda polycarbonad (plastig). Roedd hyn yn cael ei ystyried yn llawer mwy diogel na gwydr ac roedd disgwyl iddo leihau cost gwresogi’r adeilad. Cymerodd yr ail-wydro 5 wythnos i’w gwblhau a chostiodd tua £53,000.
Roedd y tŷ gwydr yn ganolbwynt ar gyfer digwyddiadau yn y parc trwy gydol y 1980au, gyda gweithgareddau i’r cyhoedd yn cynnwys cyngherddau, arddangosiadau rhosod ac adrodd straeon.
Heddiw, mae’r tŷ gwydr yn ganolbwynt i’r Ardd Fotaneg ac mae’n parhau i gyflawni rôl addysgol. Mae’n gartref i gasgliad diddorol ac amrywiol o blanhigion a choed. Mae yna bwll mawr hefyd sy’n gartref i garp a therapiniaid yn ogystal â phâr o Hwyaid Chwibanog.
Gwefan wedi'i gynllunio gan Tȋm y We Cyngor Caerdydd
Polisi Cwcis Polisi PreifatrwyddDatganiad hygyrchedd
